ازداوج موقت از دیدگاه روایات

 

 

بیان نکاح متعه از روی لغت و  شریعت و حکم آن:

 

کلمه متعه و مشتقات آن در سوره‌های مختلف[۱] قرآن ۷۱ بار ذکر گردیده است، اما رعایت معنی انتفاع در نکاح متعه که موضوع بحث ما می‌باشد صحیح نیست[۲].

استمتاع در گویش عربی به معنی بهره‌وری و لذت‌ طلبی می‌باشد مثلاً می‌گویند: مردی بوسیله پسرش منتفع گردیده و هر چیزی که بامنفعت و مایه لذت باشد آنرا متاع خوانند و به کسی که در جوانی فوت کرده باشد می‌گویند: هیچ لذتی از جوانی خویش نبرد. و در تأئید معانی مختلف متعه می‌توان از آیات استمداد گرفت که خداوند در سوره انعام آیه ۱۲۸ می‌فرماید:

 

(…رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ انعام آیه/ ۱۲۸)
« پروردگارا! برخی از ما از برخی دیگر سود بردیم ».

و در سوره احقاف آیه ۲۰ می‌فرماید:

(…أَذْهَبْتُمْ طَیِّبَاتِکُمْ فِی حَیَاتِکُمُ الدُّنْیَا وَاسْتَمْتَعْتُم بِهَا … احقاف / ۲۰)
« شما لذائذ و خوشیهای خود را در زندگی دنیای خویش برده‌اید و کام برگرفته‌اید ».

 و همچنین در حدیث نبوی پیامبر(ص) فرموده‌اند: « الدنیا متاع وخیر متاعها المرأة الصالحة». دنیا مایه لذت و متاع است که زن پاکدامن بهترین متاع این دنیا محسوب می‌گردند »[۳].

موارد استعمال متعه در شرع

و اما از دیدگاه شرع کلمه متعه بر سه معنی اطلاق می‌گردد:

اول: متعۀ حج که عبارت است از احرام به عمره در ماه‌های حج تمتع.
دوم: متعۀ طلاق که عبارتست از مالی که از طرف زوج به زوجه در صورت جدائی زن از مرد تحویل داده می‌شود.
سوم: که مورد نظر ما می‌باشد: متعۀ نساء یا ازدواج موقت است که این هم عبارت است از ازدواج زن برای مدت معین و جدائی زن بعد از انقضاء وقت تعیین شده[۴].

تعریف اصطلاحی نکاح موقت

مرد به زن بگوید: تو در مقابل این مقدار پول و به مدت معین نفس خود را در اختیار من قرار بدهی. و زن در مقابل بگوید: بنده جسم خود را برای استمتاع تو قرار داده‌ام. در هر صورت در ازدواج موقت ذکر لفظ متعه ضروری و واجب می‌باشد.[۵]

حکم ازدواج موقت از دیدگاه شرع

ازدواج در اسلام بر مبنای اساس پایه‌گذاری شده است که قرآن کریم بر تأیید این مبحث تصریح دارد که همه آنها تأکید بر تشکیل خانواده فاضله دارند. خداوند می‌فرماید:

( وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ. روم/ ۲۱)
« و یکی از نشانه‌های خدا این است که از جنس خودتان همسرانی را برای شما آفرید تا در کنار آنان بیارامید و در میان شما و ایشان مهر و محبت انداخت و هر یکی را شیفته و دلباخته دیگری ساخت ».

و این آیه اشاره به این دارد که تنها زوجه محل آرامش می‌باشد نه هر زنی. و با این توضیح می‌توان گفت: که زوجه دائمی است که بر طبق سنت ‌خدا محل آرامش مرد منظور گردیده، خداوند بین قلوب زن و مرد محبت را به ودیعه نهاد تا به وسیله رابطه صحیح و دائمی در خانواده اعضای خانواده نسبت به همدیگر رفتار نیک داشته باشند. و آیه زیر نصی است که مطلب ما را به نیکی بیان می‌نماید[۶].

خداوند می‌فرماید: ‏(وَاللّهُ جَعَلَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجاً وَجَعَلَ لَکُم مِّنْ أَزْوَاجِکُم بَنِینَ … نحل / ۷۲).
« و خداوند از خودتان براى شما همسرانى قرار داد و از همسرانتان براى شما فرزندان و نوادگان آفرید ».

و باید دانست خداوند ازدواج را به غریزه جنسی ربط داده است. مقصود این نیست که مسائل جنسی به تنهائی هدف ازدواج باشد بلکه هدف اسلام از ازدواج تهیه مبادی است تا رسیدن به مقاصدی که عبارتند از: تشکیل خانواده که قرآن تمام ابعاد آن را که شامل خواستگاری ازدواج، طلاق، و بعد از آن شیردهی زن، سرپرستی، نفقه است ذکر کرده. پس متوجه می‌شویم که ازدواج تکلیف مهمی دارد تا خانواده فاضله را تشکیل دهد. و غریزه جنسی انسان را به ازدواج وادار می‌کند تا انسان را به اهداف عالی انسانی که در فوق ذکر گردید برساند. بنابراین تنها ارضاء شهوت و استمتاعی که عاری از شرافت و کرامت انسانی و دور از به وجود آوردن خانواده‌ای متأدب به آداب اسلامی باشد، مخالف مقصد اسلام و از اصل قانون‌گذاری ازدواج می‌باشد[۷]. برای این است که خداوند در آیه ۲۴ سوره نساء برای متمتعان از کلمه سفاح استفاده می‌کند و می‌فرماید:

(وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ کِتَابَ اللّهِ عَلَیْکُمْ وَأُحِلَّ لَکُم مَّا وَرَاء ذَلِکُمْ أَن تَبْتَغُواْ بِأَمْوَالِکُم مُّحْصِنِینَ غَیْرَ مُسَافِحِینَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً وَلاَ جُنَاحَ عَلَیْکُمْ فِیمَا تَرَاضَیْتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِیضَةِ إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلِیماً حَکِیماً ‏… نساء/۲۴) ‏
« و زنان شوهردار ( بر شما حرام شده‌اند ) مگر زنانی که ( آنان را در جنگ دینی مسلمانان با کافران ) اسیر کرده باشید، که ( در این صورت نکاح شوهران کافرشان با اسارت لغو می‌گردد و بعد از زدوده شدن رحم ایشان، ) برای شما حلال می‌باشند . این را خدا بر شما واجب گردانده است ( پس آنچه را که او بر شما حرام نموده است حرام بدانید و آن را مراعات دارید ). برای شما ازدواج با زنان دیگری جز اینان حلال گشته است و می‌توانید با اموال خود ( از راه شرعی ) زنانی را جویا شوید و با ایشان ازدواج کنید ( بدان شرط که منظورتان زنا و دوست‌بازی نباشد و ) پاکدامن و از زنا خویشتندار باشید ». 

و با کمی تأمل درمی‌یابیم که معنی آیه مبتنی بر ازدواج دائم و دوری از زنا و ایجاد نسل جدید است، و معلوم می‌شود که هدف از ازدواج فقط ارضاء شهوت جنسی که غایت تام زناکاران است نمی‌باشد. و روایت که معقل ‌بن یسار برای ما نقل می‌کند مجدداً ما را به معنی دقیق آیه راهنمایی می‌کند.

روایت از این قرار است (مردی خدمت پیامبر آمد و عرض کرد: بنده زنی با حسب و نسب یافته‌ام، ولی عقیم می‌باشد آیا با وی ازدواج کنم؟ پیامبر اسلام ایشان را نهی فرمودند، این مرد برای بار دوم و سوم خدمت پیامبر رسید ولی پیغمبر همچنان بر جواب خویش اصرار می‌ورزیدند، و بعد از مرحله سوم حضرت محمد فرمود: « تزوجوا الولود الودود فإنی مکاثر بکم » با زنی دوست ‌دار ازدواج کن چون امت و پیروان من با چنین ازدواج ‌ها زیاد می‌شوند)[۸]. از آیه و حدیث مذکور معلوم می‌شود که غایت ازدواج در اسلام فقط استفاده از حسن و جمال نیست و هیچ تردیدی نیست که تحقق تمام مقاصد نفیس اخلاقی اجتماعی مرهون ازدواجی است که دائمی و بر طبق اوامر خداوند باشد[۹].

دلایل حرمت نکاح موقت

مجموع فقهای اهل سنت و فقهای مذاهب ظاهریه و اباضیه از خوارج، و زیدیه و اسماعیلیه از شیعه، همه بر تحریم این نوع از نکاح (نکاح متعه) و وضوح بطلان این عقد طبق استدلال قرآن، حدیث، اجماع، عقل، اجماع دارند.

دلائل حرمت ازدواج موقت (متعه) از دیدگاه قرآن

اما تحریم ازدواج موقت از دیدگاه قرآن، خداوند می‌فرماید:

( وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ. وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ. إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْعَادُونَ.) (‏مؤمنون ۴ ـ ۷) ‏
«‏ و کسانیند که زکات مال بدر می‌کنند.‏ و عورت خود را حفظ می‌کنند .‏مگر از همسران یا کنیزان خود ، که در این صورت جای ملامت ایشان نیست.‏ ‏‏اشخاصی که غیر از این ( دو راه زناشوئی ) را دنبال کنند، متجاوز ( از حدود مشروع ) بشمار می‌آیند ( و زناکار می‌باشند ) ».‏

 و در سوره معارج در آیات ۲۹ تا می‌فرماید:

‏وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ. إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْعَادُونَ. ‏( المعارج/ ۲۹ ـ ۳۱) ‏
« و عورت خود را حفظ می‌کنند.‏‏‏ مگر از همسران یا کنیزان خود، که در این صورت جای ملامت ایشان نیست.‏ ‏‏اشخاصی که غیر از این (دو راه زناشوئی) را دنبال کنند، متجاوز (از حدود مشروع) بشمار می‌آیند (و زناکار می‌باشند) ».

روش استدلال قرآن بر این است که خداوند شرمگاه‌های همۀ زنان را بر مؤمنین حرام کرده است مگر زنی که خداوند وی را برای مرد بوسیله ازدواج دائم یا بملک یمین حلال نموده است. اما ازدواج موقت مشمول این دو گزینه که عبارت است از (زوج حر و یا ملک یمین) نمی‌باشد بلکه زن در ازدواج موقت به زن کرایه‌ گرفته شده شناخته شده است.

ابوحنفیه نعمان پسر محمد که یکی از علمای متعصب فرقه اسماعیلیه و یا بعضی می‌گویند از فرقه اثنا عشری و مؤلف کتاب دعائم الإسلام می‌باشد می‌گوید: بطلان نکاح موقت در قرآن وجود دارد چون خداوند در سوره مؤمنون آیه ۴ تا ۷ می‌فرماید:

( وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ. وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ. إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ. فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِکَ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الْعَادُونَ.) (‏مؤمنون ۴ ـ ۷) ‏

خداوند در این آیه نکاح را فقط بر زنان و کنیزکان اطلاق نموده است و ارث بین زوجین و طلاق که موجب جدائی زن از مرد می‌باشد در این آیه ذکر گردیده است و همچنان بر زن مطلقه عده را واجب گردانیده اما نکاح موقت همه ابعادش خلاف شرایط فهم شده از آیه می‌باشد بلکه ازدواج موقت نزد کسی که آن را جایز می‌داند یعنی زن و مرد با هم بر مقداری پول و مدت معلوم قرارداد می‌بندند و بعد از انقضاء وقت بدون هیچگونه طلاقی زن و مرد از هم جدا می‌شوند و تمام متعلقات نکاح و طلاق (عده، نفقه، ارث، حضانت) که خداوند آنها را در قرآن تشریع فرموده‌ است در نکاح موقت وجود ندارند پس متوجه می‌شویم که این نوع نکاح (موقت) با زنا[۱۰] (که اسلام بعنوان گناه کبیره معرفی کرده است) هیچ تفاوتی ندارد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 [۱]- انظر المعجم المفهرس لألفاظ القرآن‌الکریم للمرحوم فؤاد عبدالباقی، باب میم، ص ۸۳۳-۸۳۴٫

[۲]- الأصل فی‌الأشیاء الإباحة ولکن‌المتعة حرام ص ۷۸-۸۰٫

[۳]- أخرجه أحمد فی مسنده بإسناد صحیح ۸/۷۵٫

[۴]-  أی ‌الإحرام بالعمرة فی ‌أشهر ‌الحج من عامه.

[۵]- وهی مال یجب علی‌الزوج دفعه لامرأته ‌المفارقة فی‌الحیاة بطلاق وما فی معناه بشروط مخصوصة.

[۶]- به کتاب معاجم ‌اللغة کالجوهری فی‌الصحاح والزبیدی فی تا‌ج ‌العروس و أحمد فارس فی معجم مقاییس ‌اللغة والفیروزآبادی فی ‌القاموس والجمهرة لابن درید و لسان‌ ‌العرب و غیرها مراجعه شود.

[۷]- به کتاب النکاح و قضایاه لأحمد ‌الحصری ص ۱۶۸ مراجعه شود.

[۸]- أخرجه أبوداود ۲۰۵ و النسائی ۶-۶۵٫

[۹]- کتاب ‌الأصل فی‌الأشیاء لسائح علی بحث محمد ‌الدرینی، ص ۸-۱۲٫ دیده شود

[۱۰]- دعائم‌ الإسلام للقاضی‌الغربی ۲-۲۲۹٫

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نویسنده :یوسف محمدی
مترجم: شیخ اسحاق دبیری رحمة الله 

 

یک نظر بگذارید

*

تقویم
آبان ۱۳۹۳
ش ی د س چ پ ج
« مهر    
 ۱۲
۳۴۵۶۷۸۹
۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶
۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳
۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰
آرشیو ماهیانه