احکام بانوان» جنازه و میت


احکامی که در باب مردگان به زن اختصاص دارد

خداوند متعال مرگ را برای هر موجودی قرار داده است، بقا و ماندن تنها برای آن ذات مقدس است؛ چنانچه فرموده است: وَ یَبْقَى وَجْهُ رَبِّک ذُو الجْلَالِ وَ الاکْرَامِ. (الرحمن/ ۲۷).

«و تنها وجه خداوند ذوالجلال و گرامى باقى می‌‏ماند! (در این آیه صفت وجه: (روى پروردگار) را ثابت می‌‏کند که به جلال و عظمت او سبحانه لایق است».

به جنازه و مرده آدمیزاده احکامی تعلق می‌گیرد که بر زندگان واجب است آن را انجام دهند. ما در این نوشتار به احکامی که مربوط به زنان است، می‌پردازیم:

 

۱ـ  واجب است میت زن را زنان غسل دهند؛ برای مردان غسل دادن میت زن جایز نیست جز این که شوهر می‌تواند همسر خویش را غسل دهد. همچنین میت مرد را مردان غسل می‌دهند و برای زنان جایز نیست میت مرد را غسل دهند جز این که زن می‌تواند شوهرش را غسل دهد؛ بدلیل این که علی (علیه السلام) همسرش فاطمه دختر  رسول الله (صلی الله علیه و سلم) را غسل دادند؛ همچنین اسماء بنت عمیس شوهر خود ابوبکر صدیق (رضی الله عنه) را غسل دادند.

 

۲ـ مستحب است میت زن در پنج تکه پارچه کفن شود؛ لنگ (شلواری) که پاهایش را بپوشاند، روسری که سرش را بپوشاند، پیرهنی که بدنش را بپوشاند و دو تکه‌پوش کامل که کل بدنش در آن نهاده شود. چنانچه لیلی الثقفیه روایت کرده‌اند که: من از جمله زنانی بودم که دختر رسول الله (صلی الله علیه و سلم) ام کلثوم را پـس از وفاتش غسل دادم، آن چه را که رسـول الله (صلی الله علیه و سلم) برای کفن وی به ما داد یک (إزار = لنگ) شلوار سپس یک پیرهن و بعد یک روسری و آنگاه یک پوشن و بعد از هم اینها در یک ملافه نهادیم[۱].

 

امام شوکانی در کتاب «نیل الأوطار» گفته است: این حدیث دلالت دارد به این که برای کفن کردن زن این پارچه‌ها مشروع می‌باشد: (لنگ) شلوار، پیرهن، روسری، ملافه و پوشن. (نیل الأوطار ۴/۴۲).

 

۳ـ آنچه که باید با موی بلند و گیسوی میت زن نمود: باید آن را به صورت سه گیسو بافت و پشت سر میت انداخت. به دلیل حدیث ام‌عطیه که در مورد غسل دادن دختر رسول الله (صلی الله علیه و سلم) گفتند: «فضفرنا شعرها ثلاثة قرون، وألقیناه خلفها»[۲]. ما موی وی به صورت سه گیسو بافتیم و آنگاه پشت سرش انداختیم.

 

۴ـ حکم به دنبال جنازه رفتن زنان: ام عطیه گفت: «نهینا عن اتباع الجنائز ولم یعزم علینا». متفق علیه. «ما از دنبال جنازه رفتن باز داشته شدیم ولی بطور قطع نهی نشدیم». در این حدیث ظاهراً نهی برای تحریم است. شیخ الإسلام ابن تیمیه : در مجموع الفتاوی (۲۴/۳۵۵) در مورد جمله «ولم یعزم علینا» گفته است: ممکن است قصد وی از این جمله این باشد که پیامبر (صلی الله علیه و سلم) در مورد نهی، زیاد تاکید نفرموده‌اند، البته این تعبیر تحریم را نفی نمی‌کند؛ و این امکان نیز هست که ایشان گمان کردند این نهی، نهی تحریمی نیست، در حقیقت دلیل در سخن رسول الله (صلی الله علیه و سلم) وجود دارد نه در ظن و گمان دیگران.

۵ـ تحریم زیارت قبور برای زنان: ابوهریره روایت کرده‌اند که رسول‌ الله (صلی الله علیه و سلم): «لعن زوّارات القبور»[۳]، «زنان زیارت کننده قبرها را لعنت کرده است».

 

ابن تیمیه : گفته است: واضح است اگر برای زن این راه باز شود وی به سمت گریه و زاری و نوحه‌سرایی کشیده می‌شود. زیرا وجود زن در این زمینه ضعیف و ناتوان است، و بیشتر گریه و زاری می‌کند و صبر وتحمل کمتری دارد؛ در ضمن این کار زن باعث اذیت و آزار خود میت می‌شود زیرا میت با گریه و زاری اهل خویش معذب می‌گردد. همچنین وجود زن در این مکانها به خاطر باز بودن صورت‌هایشان و بلند کردن صداهایشان وسوسه و فتنه در مردان ایجاد می‌کند، چنانچه در حدیثی آمده است: «فإنّکن تفتن الحی وتؤذین المیت». «شما زنان، زندگان را وسوسه می‌کنید و میت را می‌آزارید».

بنابراین اگر زیارت قبور زنان و رفتن به قبرستان برای زنـان مظنه و سبب حرمت در حق آنان و در حق مردان باشـد ـ در صورتی که در اینجا بر اساس قانون و محور خاصی نیست ـ نمی‌توان آن مقداری را که منجر به این حرمت می‌شود تعیین نمود؛ همچنین نمی‌توان بین انواع آن تشخیص داد و تمیز نمود. در ضمن از اصول شریعت این است که هر گاه حکمت دستوری مخفی و نامعلوم باشد، تعلیق حکم به مظنه و سبب حکمت است.

در نتیجه به خاطر حکم «سداً للذریعة» «جلوگیری از وقوع حرام» این عمل بر زنان حرام می‌گردد، (یعنی به خاطر این که رفتن زنان به قبرستان عواقب و ضررهای بعدی و جانبی دارد، بر آنان این امر حرام است».

همانگونه که نگاه کردن به زر و زیور داخلی زنان حرام است، زیرا این نگاه و نظر منجر به وسوسه می‌شود؛ و یا تنها بودن با زن بیگانه حرام است، و یا همانند این کارها که منجر به حرام می‌شود.

در ضمن در زیارت قبور زنان و رفتن آنان به قبرستانها هیچ مصلحتی وجود ندارد که با این مفسده‌ای که بیان کردیم، معارض باشد. زیرا در زیارت قبور تنها چیزی که وجود دارد دعا نمودن فرد زائر برای میت است و این کار را زن می‌تواند حتی در منزلش هم انجام دهد، پس نیازی به وجود وی در قبرستان نیست. از کتاب مجموع الفتاوی (۲۴/۳۵۵، ۳۵۶).

 

۶ـ تحریم نوحه‌گری: نوحه‌گری عبارت است از: بلند نمودن صدا به آه و ناله، پاره کردن لباس، سیلی زدن به صورت، کندن موی سر، سیاه کردن و خراشیدن صورت به خاطر زاری بر میت، فریاد و واویلا سردادن و امثال این گفتارها و کردارها که نشان‌دهنده اعتراض و عدم صبر و تحمل نسبت به قضا و قدر الهی می‌باشد؛ همه اینها کاری حرام و گناه بزرگی است. به دلیل آنچه که در صحیحین آمده است که رسول الله (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «لیس منا من لطم الخدود، وشق الجیوب، ودعا بدعوى الجاهلیة». «کسی که بر گونه‌هایش سیلی زند و یقه لباسش را پاره کند و ناله و فریاد جاهلیت را سر دهد، از امت من نیست».

همچنین در کتاب صحیحین آمده است که رسول الله (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «بریء من الصالقة والحالقة والشاقة». «این سه گروه از من جدا هستند، یک کسی که در هنگام مصیبت صدایش را بلند می‌کند، دوم کسی را که موی سرش را به خاطر مصیبت می‌تراشد و سوم کسی که در هنگام مصیبت لباسش را پاره می‌کند».

و در صحیح مسلم آمده است که رسول الله (صلی الله علیه و سلم): «لعن النائحة والمستمعة». (زنان نوحه‌گر و همچنین آن زنانی را که از شنیدن نوحه‌سرایی احساس شگفتی می‌کنند، نفرین فرموده است).

بر شما ای خواهر مسلمان واجب است که از این عمل حرام در هنگام مصیبت دوری نمایی؛ و بر شما واجب است که در هنگام مصیبت صبر نمایی و به خدا پناه بری؛ تا مصیبت و عزای تو برایت تبدیل به بخشش گناهانت شود و همچنین موجب ازدیاد نیکی‌هایتان گردد.

چنانچه خداوند متعال فرموده است: 

وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرین‏. الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ. أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ. (البقره: ۱۵۵ ـ ۱۵۷).

«قطعا همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، و کاهش در مالها و جانها و میوه‏ها، آزمایش می‌‏کنیم; و بشارت ده به استقامت‏کنندگان! آنها که هر گاه مصیبتى به ایشان می‌‏رسد، می‌‏گویند: «ما از آن خدائیم; و به سوى او باز می‌‏گردیم!» اینها، همانها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده; و آنها هستند هدایت‏یافتگان!».

آری، گریه کردن بدون نوحه‌گری و بدون انجام کارهای حرام جایز است. و انسان نباید از قضا و قدر الهی خشمگین شود و بد و بیراه بگوید. گریه کردن نوعی رحم و رقت قلب نسبت به میت است و چیزی است که نمی‌توان از آن در چنین مواقعی جلوگیری کرد، به همین دلیل مباح است و گاهی اوقات هم مستحب می‌شود. والله المستعان.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[۱] – رواه احمد و ابوداود.
[۲] – متفق علیه.
[۳] – رواه احمد و ابن ماجه و الترمدی و صححه.
 

 *  توضیحات تکمیلی و مفید خواهر گرامی(تسنیم) در نظرات، کاملا مورد تائید میباشد.  

 

۵پاسخ به “احکام بانوان» جنازه و میت”

  • سلام

    من در وبلاگم پایگاه های زیر را به مناااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااظره دعوت کردم.

    ۱ – وبلاگ حوزه علمیه الصدیق اهل سنت بیرجند

    ۲ – وبلاگ مکتب حضرت سمیه زاهدان

    ۳ – حوزه علمیه اهل سنت اشاعه التوحید زاهدان

    ۴ – وبلاگ حوزه علمیه اهل سنت خلیل آباد خواف

    ۵ – وبلاگ مدرسه اهل سنت صلاح الدین ایوبی

    ۶ – سایت حوزه علمیه اهل سنت عرفان آباد

    ۷ – سایت مدرسه اهل سنت علوم دینی کلاله

    ۸ – مدرسه علوم دینی امام شافعی زیوه – ارومیه

    ۹ – وبلاگ طلاب اهل سنت تالش

    ۱۰- وبلاگ مدرسه دینی محمدیه هلر

    ۱۱- وبلاگ مجمع قرآن اهل سنت سنندج

    ۱۲- وبلاگ طلاب افغان مدرسه دارالعلوم زاهدان

    ۱۳- سایت حوزه اهل سنت آق قلا استان گلستان

    http://www.iranmazhabi7.blogfa.com/

    اللهم عجل لولیک الفرج

    یاحق

  • تسنیم:

    سلام عزیز.ممنون از مطلب خوبتون.
    اگر به حدیثی که در مورد زیارت قبور است و جملگی مؤمنان را شامل می شود،دقتی در خور توجه داشته باشیم[به زیارت قبور بروید تا از مرگ زیاد یاد کنید ورقت قلب به دست آورید ] متوجه می گردیم که منظور رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم)از زوارات (زیارت کننده های زن) همه زنان نیست بلکه زنان حدود شکنی را در بر می گیردکه با رفتن به قبرستان موجبات گناه را برای خود ودیگران فراهم می سازند.زیرا:
    ۱-آیا زنان به یاد کردن از مرگ نیازی ندارند؟
    ۲-آیا یاد کردن از مرگ در منزل، به اندازه ی رفتن به قبرستان مؤثر است ؟.اگر چنین است مردان به علت شرکت در تشیع جنازه، نیازی به رفتن به قبرستان ندارند.
    ۳-آیارقت قلب برای زنان لازم نیست؟
    ۴-در مورد شیون وزاری برای مرده، که وی را معذب می سازد به این معنا نیست که میت را عذاب می دهند زیرا به فرموده ی قرآن کریم: من عمل صالحاًفلنفسه ومن أساء فعلیها وما ریک بظلّام للعبید(فصلت /۴۶).بلکه به آنان یادآوری می کند : زمان زنده بودنش را یادآور شوید که اگر اکنون زنده می بود از کردار شما اندوهگین و ناراحت می شد. پس اگر او را دوست دارید، برای طرز تفکر وی احترام قائل شوید.
    با توجه به توضیحات فوق ،زیارت قبور برای زنان متعهد و با تقوایی که قصد یاد مرگ داشته و حدود و مقررات دین را مراعات می کنند نه تنها حرام نیست بلکه بسیار مبارک و میمون است[البته ،حضور زنان به تنهایی در قبرستان جایز نیست وباید همراه داشته باشند،به علت دور بودن قبرستان ها از مناطق مسکونی]

  • سارا:

    و علیک السلام
    بارک الله به توجه و دقت شما خواهر عزیز
    توضیحات شما کاملا به جا و صحیح است. مطلب فوق هم هیچ منافاتی با اظهارات شما ندارد، مطلب به جنبه‌ایی از مسئله پرداخته و شما با ارائه توضیحاتی جنبه مثبت و موثر آن را نیز مطرح کردید و مطلب کاملتر شد.
    جزاکم الله خیرا

  • تسنیم:

    بسم الله
    سلام بر(iranmazhabi7.blogfa.com)
    به حکم آیه ی (۱۰۴آل عمران)بر خود واجب دانستم که مطالب زیر را برایتان یادآور شوم.
    ۱-مناظره کردن فقط باید بر اساس قرآن باشد. زیرا به فرموده ی خود قرآن، از تحریف بدور ، وخداوند قادر،نگهبان و پاسدار آن است (حجر/۹)
    ۲-بیش از سه دهه است که علمای اهل سنت خواستار مناظره ی علنی و پخش زنده از صدا وسیما هستند که پاسخی جز : تهمت،اخراج،تبعید،زندان وترور نداشته اند.
    ۳-حتی پیامبران ،به فرموده ی قرآن از غیب خبر نداشته اند .مگر به اذن و اراده ی خداوند.(ملک/۲۶)
    ۴-مقام نبوت به علت گزینش افراد توسط خدا، قابل قیاس با هیچ مقام دیگری ،من جمله امامت نیست.برخلاف تصور گروهی که امامان را شایسته ترین افراد می دانند.ترتیب شایستگی افراد در آیه ی (۶۹نساء )برای اثبات مطلب کفایت می کند(ومن یطع الله و الرسول فأولئک مع الذین أنعم الله علیهم من النبیّین و الصّدّیقین والشّهداء والصّالحین وحسن اولئک رفیقا)
    ۴-در قیامت انسانها فردی و به تنهایی باید به حضور خدا برسند و هیچ یاور و قدرتی جز خدا کار ساز نیست(مریم/۹۵-معارج/۱۰-زمر/۴۴-بقره/۴۸و۱۲۳و۲۵۴)
    ۵-آیه ی (۷۳حج)باآوردن مثالی ،اسارت انسانها توسط دیگران و دلخوش کردن واهی به قدرت آنها را منع می فرماید(ای مردم مثلی زده شده است به آن گوش فرا دهید.کسانی را که غیر از خدا به کمک می خوانید هرگز نمی توانند مگسی را خلق کنند گر چه همگان دست به دست هم دهند.حتی اگر مگس چیزی را از آنان بستاندوبرگیرد،نمی توانند آن را از او باز پس گیرندو برهانند.هم طلب کننده و هم طلب شده درمانده و ناتوانند)
    ۶-(عنکبوت/۴۱):کار کسانی که غیر از خدا سرپرستانی بر گزیده اندهمچون کار عنکبوت است که خانه ای برگزیده، بی گمان سست ترین خانه ها ،خانه وکاشانه ی عنکبوت است ،اگر می دانستند.
    ۷-(اسراء/۵۶):بگوکسانی را که جز خدا به هنگام بلا می خوانید،نه توانایی دفع بلا دارندونه می توانند آن را دگرگون سازند.
    ۸-نظر به آیه ی (۵۹/نساء)بر حق بودن خلفاء راشدین که انتخاب آنها شورایی بوده و پیامبر کسی را جانشین خویش نساخته کاملاً هویدا می شود.زیرا این آیه بعد از رسول خدا، اطاعت از (اولی الأمر)را واجب می داند.و (اولی =صاحبان)جمع( ذو=صاحب) می باشد.پس باور به انتخاب امامان از سوی خدارا مردود می سازد.
    ۹-آیه ی (۸۶/هود):بقیةالله خیر لکم إن کنتم مؤمنین.نقل قولی است از زبان حضرت شعیب (علیه السلام )به قومش که پیمانه و ترازو را به تمام و کمال نمی سنجیدند.به آنها هشدار می دهد گرچه با این کار، ثروتمند می شوید ولی بدانید آنچه با رضایت پروردگار به دست می آورید وحلال است بقا وبرکت می یابد.دنباله ی آیه جواب قوم را بیان می کند .پس این آیه ،هیچ ارتباطی با امام زمان ندارد که در عصر ما ،گروهی آن را حجت ساخته وبه آن دلخوش هستند.
    ۱۰-بیائیم با فهم کردن قرآن ،خود را از مکر و دسیسه ی افراد رها سازیم وتنها ولی ویاور خود را، یگانه قدرتمند هستی(خدای قادر) بدانیم.و به (ایاک نعبد وایاک نستعین ) جامه ی عمل پوشانیم تا رستگار گردیم إن شاءالله .به امید رستگاری همه ی مؤمنین

  • مریم:

    سلام برشماو سایت خوب وکم نظیرتون .
    وسلام بر خواهر( تسنیم) باتوضیحات مستدلشون.
    از خداوند متعال، برای شما وهمه ی تلاشگران درمسیربندگی، توفیق روز افزون ، خواهانم.

یک نظر بگذارید

*

تقویم
مرداد ۱۳۹۳
ش ی د س چ پ ج
« تیر    
 ۱۲۳
۴۵۶۷۸۹۱۰
۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶۱۷
۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴
۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰۳۱
آرشیو ماهیانه